3 juni 2013

Over de neergang van de creatieve klasse — een gedachtenwisseling

In Vrij Nederland verscheen het artikel De neergang van de creatieve klasse. De titel was gelukkig negatiever dan de inhoud. Ik linkte er afgelopen vrijdag naar, Yuri reageerde, Hans ook. Beide heren kwamen hier vaker aan het woord en dienen elkaar van repliek. De moeite van het delen waard, hier en daar geredigeerd:

Anoniem Yuri Landman zei...
Ik vond dat artikel over de neergang van de creatieve klasse de grootste kolder.

Boeken/cds uitgeven, distribueren en verkopen is geen creatieve bezigheid (marketing wel). De neergang treft vooral de infrastructuur en de secundaire klasse, niet de artistieke klasse zelf. En er is een wezenlijk verschil tussen een onafhankelijk kunstenaar en een webdesigner. Beiden creatief, maar het heeft niets met elkaar te maken.

Kunstenaars, schrijvers, striptekenaars en muzikanten verdienen en verdienden in de hoofdmoot sowieso geen geld. Een handjevol uitzonderingen daargelaten, maar dan praat je over 5%. Lees de Pop wat levert het op-.pdf maar eens.

De crisis treft vooral mensen die een vaste baan verliezen en/of huizenbezitters die noodgedwongen moeten verkopen vanwege die verloren baan of een scheiding of een andere reden. Kunstenaars bezitten doorgaans geen koophuis, verliezen geen baan. Die verliezen al 20 jaar continu baantjes en opdrachten. Dat is de norm met zo'n beroep. Het was in 2004 niet beter dan in 2013 voor die klasse. Andersom zelfs. Als er geen banen zijn, is de kans groter dat je langer werkloos bent en heb je meer tijd om je te richten op je artistieke ambitie. Het komt de kunstenaar dus juist goed uit dat hij niet hoeft te werken en een uitkering ontvangt. Gitaar spelen, tekenen, schrijven zijn namelijk erg goedkope en een uitstekende tijdsvullers.
31 mei 2013 11:18
 Verwijderen
Blogger Niels Aalberts zei...
Amen. Ik zie ook vooral mogelijkheden en kansen, maar ben het met de belangrijkste strekking van dit artikel wel eens: wie denkt dat dingen blijven zoals ze waren, is de Sjaak.
31 mei 2013 11:34
 Verwijderen
Anoniem Yuri Landman zei...
Dat ben ik volledig met je eens. Maar creatief denken en denken dat dingen blijven zoals ze waren is niet iets wat echt hand in hand gaat met elkaar. Bij creatief gaat het juist om op zoek gaan naar nieuwe mogelijkheden.
31 mei 2013 11:38
 Verwijderen
Anoniem Hans zei...
Yuri, je zit er ver naast, ook al vind ik het VN-artikel zelf ook nogal gemakkelijk.

De creatieven zijn wel de pineut. Uitgevers krimpen hun fondsen in. Minder schrijvers en commerciëler product is nu de norm. Kranten gooien er horden journalisten uit. Woordprijzen gaan omlaag, een krant als NRC drukt tegenwoordig expres meer wit af (kost minder), serieuze buitenlandjournalistiek kalft af (omdat er geen budget meer voor is), en fotografen krijgen minder betaald voor hun werk.

De omzetdalingen in de muziek - ja, ook de geldstromen richting muzikanten - lijken me eveneens een gegeven.

Je hebt gelijk over de kleine bovenlaag. Dat is altijd zo geweest. Die bovenlaag is echter nu ook aan het afkalven. De hele cultuur ligt onder vuur.

De afkalving wordt niet gecompenseerd. Niet financieel en zeker inhoudelijk niet. Ook niet door de handige jongens die creatief inspelen op de nieuwe realiteit. Het aanbod van uitgevers verschraalt en dat kun je ook van de journalistiek zeggen. Met een blog of een aantal tweets vervang je een journalist die drie weken in Syrië aan het werk is geweest niet.

Het zal ongetwijfeld allemaal passen in een maatschappij die vereconomiseert en waarin gemak en goedkoop (gestut door technologische mogelijkheden) leading zijn, maar steeds toegeven aan de wens van gemakkelijk is uiteindelijk de dood in de pot.

Je geeft je kind ook niet iedere dag frikadellen en dropsleutels, omdat hij/zij dat nu eenmaal wil.

Er zullen altijd slimme jongens zijn die uit een optimistisch verhaal en de illusie van 'nu wordt alles beter' wat rendement kunnen peuren - de Rob Wijnbergs en Alexander Klöppings - maar laten we de onderliggende realiteiten niet uit het oog verliezen.
31 mei 2013 14:03
 Verwijderen
Anoniem Yuri Landman zei...
Je gaat er vanuit dat schrijvers hun brood verdienen via boekuitgaven. Dat is zo goed als onwaar. De meeste verdienen hun brood met een bijbaan. Dus je verhaal over slinkend uitgavebeleid treft vooral de uitgever, de distributeur en de verkoper, niet zozeer de schrijver, want die verdiende al niets (op 5% van die club na).

Omzetdaling in muziek? Je loopt achter. Dat gaat over omzetdaling in opgenomen muziek. De festival-cultuur is booming business. Begin jaren '90 had je Pinkpop, Lowlands, Parkpop en een handjevol kleinere festivals. Nu zijn het er honderden. Daarnaast is het via internet nu mogelijk om onafhankelijk internationaal te operen. Dat was voor 2000 niet mogelijk, omdat alles per telefoon en brief afgesproken moest worden. De negatieve berichtgeving over dalende markt komt vanuit de platenlabelbranche, maar de artiest verdient aan royalties ±8% van dat bedrag. Tel daar het bovenstaande verhaal bij op en je komt er al snel op uit dat 2013 voor de artiest lucratiever is dan 1995. Niet voor de 5% Mariah Careys, wel voor de kleinere artiesten.

De bovenlaag kalft mogelijk af. Voor de midden- en onderlaag maakt het geen barst uit of is 2013 beter dan vroeger, zie hierboven i.v.m. communicatievoordelen anno nu.

Voor de journalistiek is het inderdaad mogelijk een ander verhaal. Maar om dat nu als norm te stellen voor een algemene creatieve sector is wat krap. Hoe zit het bijvoorbeeld met design-cultuur? App-ontwikkelaars? Mode? Uitvinders van gebruiksvoorwerpen? Die segmenten blijft totaal onbenoemd in het artikel. Gaat het daar ook slecht mee? En hoe slecht dan t.o.v. 1995?

Ik lees geen realiteit (feiten en getallen) in je reactie.
Enkel doemdenkerij :)
31 mei 2013 17:25
 Verwijderen
Anoniem Hans zei...
Ik zit in de curieuze positie dat ik zowel schrijver/journalist ben alsook ook in een redelijk serieuze band aan de weg timmer.

Als we het over creativiteit hebben lijkt het schrijven en opnemen van muziek me creatiever (en veel belangrijker) dan het uitvoeren. Die boom in het live spelen zie ik ook niet zo. Subsidies die wegvallen, podia die worden opgedoekt; zo'n vrolijke boel is het in die muziek niet. De gages voor live spelen (los van de festivals) waren in vergelijking met andere eerbare beroepen al grappenmakerij.

Wordt er tegenwoordig echt meer omgezet in live (en door muzikanten verdiend) dan 20 jaar terug? Welk rapport kan ik daar op naslaan?

De enige trend die past bij het beeld dat je schetst is de opkomst van dj's. Die trekken veel publiek en kunnen (de toplaag) hun brood goed smeren. Maar met alle respect...

Wat schrijvers betreft: ik beweer niet dat elke schrijver puur van zijn boeken kan leven. Vele journalisten (broodschrijvers) zien de lange baan (het boek) als een artistieke outlet, die best wat minder mag verdienen. Ik zie verschraling ook niet alleen als iets financieels, ik vind het maatschappelijk een groter probleem dat over de hele linie culturele informatie afkalft, wordt verplat, of domweg geschrapt. Er is natuurlijk wel een dwarsverband. Waar het geld wegtrekt vertrekt ook veel talent.

Cultuur en doortimmerde (niet snelle) informatie raken in de knel. Je ziet het aan zaken als dat Radio 1 minder nieuws en meer muziek brengt en dat een cultureel programma als De Avonden naar de nacht wordt verschoven. Als je oplet zie je de voorbeelden overal.

Het zijn symptomen van een maatschappij die steeds verder vereconomiseert. De technologie faciliteert en versnelt dat proces. Het idee dat de vraag (prijs/gemak) van consumenten per definitie zaligmakend is, is een van de grootste misvattingen van deze tijd. Sommige verrijkende zaken zijn niet gemakkelijk en vergen een klein beetje moeite, maar de pay-off is ernaar. Dat idee raken we kwijt. Is immers elitair. Anti-intellectualisme (zie Rutte) ligt tegenwoordig veel lekkerder.

Dit is een beweging die op langere termijn ergens naartoe gaat. Nu een stap terug zetten en kijken of we eigenlijk naar dat punt op de horizon willen is geen doemdenkerij maar verstandig. Het probleem zit hem juist in al die mensen die (soms enthousiast) meedeinen op de golven en verder geen vragen stellen. Helaas deint de politieke kaste (volgers van de vermeende publieke opinies; in feite ook vraagvervullers, geen leiders) rustig mee.

Wie durft er nog te opereren vanuit een lange termijn visie die niet smaakt naar suikergoed?
1 juni 2013 09:45
 Verwijderen
Anoniem Yuri Landman zei...
Ah, je hebt twee hoofdactiviteiten die beiden geen ruk opleveren. Dat is me bekend :)

Ik werkte voor 2006 in de stripboekenbranche en was tevens muzikant. Dezelfde onderbetaalde ellende als waar jij nu kennelijk in zit, omdat het hoofdinkomen (journalistiek en in mijn geval vormgeving in de stripbranche) slinkende markten zijn. Bij de strips is die slinking al begin jaren '90 ingezet. Voor de tekenaars is er echter rond 1998 wel e.e.a. veranderd door de komst van werkbeurzen voor graphic novels. Een verbetering na '98 dus dan ervoor, waarin het voor de auteur onmogelijk was om met een literaire Nederlandse strip geld te verdienen.

De reden dat mijn grafische werk zo slecht liep, was omdat de uitgevers vanaf 1995 10 jaar lang om de zoveel tijd hun uitgavenstroom plat moesten leggen tot er weer geld loskwam uit voorraadslinking. Een oneindig traject waardoor ik als vormgever vaak tijdelijk zonder werk zat. Gelukkig heb ik dat achter me gelaten en werk ik nu als instrumentenbouwer. Maar ik wil met deze anekdote aangeven dat ik zeer bekend ben met crisis en de financiële ellende van slinkende markten. Zenuwslopend als het je niet lukt om daar op tijd uit te stappen. Mijn crisis zat alleen in de periode 2000-2006, i.t.t. de rest van Nederland die toen in de lift zat.

Dat opnemen en schrijven van muziek creatiever is dan uitvoeren is een subjectieve interpretatie. Dat is zoiets zeggen als dat de tekstschrijver belangrijker is dan de acteur. Poneer die stelling eens op een acteeropleiding zou ik zeggen. Daarnaast vind ik mijn eigen muziek bijvoorbeeld opgenomen weinig boeiend, omdat zang ontbreekt en vooral een live-happening vanwege zijn verschijningsvorm (ik drum o.a. op 20 meter lange snaren). Kwestie van interpretatie dus en vooral een reden om eens na te denken waarom je opgenomen muziek creatiever vindt dat presentatie. Misschien ligt daar je valkuil, omdat opgenomen muziek in financieel opzicht vrijwel waardeloos is geworden. Vervelend, maar dat is de realiteit.

Er wordt tegenwoordig meer omgezet in live-muziek. De gages die Primavera en ATP geven zijn ongezien bijvoorbeeld. Er is een explosie aan festivals t.o.v. voor 2000. Ik heb daar geen rapport over, maar mijn geheugen kan geen Into The Great Wide Open, Best Kept Secret, LeGuessWho, Incubate, State-X, Crossing Border, Motel Mozaïque, STRP, De Affaire of Eurosonic opsommen uit de jaren '80 en '90. Ik kom niet verder dan Paradiso's Tegentonen zo uit mijn hoofd. Maar als jij een lijstje van verdwenen festivals weet, hoor ik het graag. En dat is enkel Nederland. De trend is in heel Europe ontstaan ± een paar jaar na ATP en Primavera.

De DJ cultuur is al gaande vanaf begin jaren '90 en toen verdienden ze al veel geld. Andere business en ze hadden het voordeel dat de computer hun instrument was en gigantische evolueerde. In een groeimarkt verdien je makkelijker geld. Dat is hun geluk geweest. De gitarist staat nog steeds te klooien op een apparaat dat in 1960 al zo goed als uitontwikkeld was. Je moet wel erg star zijn om te geloven dat daar nog iets creatiefs uit te halen valt. Dat is enkel Sonic Youth gelukt, omdat ze slim genoeg waren om die apparaten om te bouwen. Op een andere manier was het niet mogelijk om er iets unieks mee te doen. Nirvana werd groot door het unieke zangtalent, niet door de gitaar. Waarmee ik niet wil zeggen dat je geen leuke muziek kunt maken op gitaar. Het is alleen niet zo heel creatief anno 2013 en doorgaans scoor je in zo'n geval enkel nog met commerciele derivaten. De onderzoekende artiest verdient ook niets als die met olieverf aan de gang gaat. Photoshop levert meer op tegenwoordig. M.a.w. je werkt dus met een verouderd medium en dat resulteert in armoe, tenzij je entertainment maakt i.p.v. kunst.

De indie-markt is sterk geprofessionaliseerd t.o.v. de jaren 80/90. Lees Our Band Could Be Your Live en je ziet dat er geen infrastructuur was in die tijd voor onafhankelijke muziek. Pitchfork heeft daarin een enorme impact voor de VS indie-markt en bepaalt nu de norm wat hot is, niet EMI, SONY of Rolling Stone.

'Waar het geld wegtrekt, vertrekt ook het talent.'
Daar ben ik het volkomen mee eens. Voordat ik vormgever was, publiceerde ik 2 stripboeken en ontving voor nummer 2 een prijs. Ik verkocht ± 800 exemplaren, wat in de literaire stripniche destijds ± 2x zoveel was als andere titels. Een succes dus, maar het leverde me een paar duizend gulden op voor een jaar werk. Daar raakte ik gedesillusioneerd door, een paar jaar later idem dito met musiceren in Zoppo. Het zorgde ervoor dat mijn focus verschoof naar andere vormen en ik kwam uit op instrumentenbouw wat wel lucratief bleek te zijn. Ik heb geluk gehad. Maar of het geluk is, betwijfel ik ergens. Het was mijn derde autonoom artistieke carrière. Als ook die was gestrand zat ik nu waarschijnlijk op carrière nummer vier.

VPRO Radio verschraalt. Dat ben ik met je eens. Daarentegen is er tegenwoordig YouTube/Spotify wat het nut van uitgezonden muziek doet afnemen. Je hoeft niet langer naar de radio te luisteren om goede muziek te ontdekken, dat kun je tegenwoordig prima zelfstandig op internet. Vroeger was dat anders. Dan hoorde je iets op de radio en probeerde je vervolgens dat te kopen in een winkel. Die tijd is godzijdank voorbij.

Jij noemt vereconomiseren. Zaken veranderen, dat klopt, maar algemeen stellen dat het vereconomiseerd is eenzijdig. YouTube en Spotify zijn juist tegengestelde tendensen. Het is allemaal gratis. Als ik voor Napster en Pirate Bay moet kiezen of voor Free Record Shop en Universal, kies ik qua sympathie voor het eerste. Volgens mij zijn FRS en Universal juist boegbeelden van een verziekte vereconomisering van een artistiek medium.

De politiek verwijten is denk ik niet een oplossing. Politici zijn nu eenmaal bepaalde menstypen die zich interesseren voor economie, landsbelang, welzijn, welvaart, geld, macht, vul het zelf maar in. Het ligt niet in hun aard om stripboeken, muziekinstrumenten of popmuziek tot hun levensprioriteit te verheffen; dan waren ze immers wel artiest of journalist geworden. Je kunt menstypen niet veranderen. Het is wrang dat dat samenschoolt, maar ja, op het voetbalveld worden ook meer homo-grappen gemaakt dan op poëzie-avonden. Verschillende mensen zoeken verschillende bezigheidsvelden. Je kunt een persoon uit een ander bezigheidsveld enkel zo geduldig mogelijk inlichten dat er meer is dan voetbal of geld, maar niet afdwingen dat je gelijk hebt met je gitaar. Dat afdwingen werkt mijns inziens beter met goed resultaat dan met geklaag.

'Wie durft er nog te opereren vanuit een lange termijn visie die niet smaakt naar suikergoed?'

Ik durf te stellen dat ik me niet bezighoudt met suikergoed, jij net zo min:)
1 juni 2013 11:29
 Verwijderen

Tot zover Yuri en Hans. Wat vind jij?

19 opmerkingen:

LeMarinus zei

Boeiende stuk dat ook bij mij enige weerstand opriep, en de even zo boeiende discussie is door een aantal zijwegen ook wat onoverzichtelijk geworden.

Ik denk dat het niet belangrijk is om een taalkundige verhandeling te houden over wat een creatief beroep is in de filosofische zin. Wat Hans al zei: in een discussie als deze is het belangrijk om uit te gaan van cijfers.

Het wordt echter nog verwarrender wanneer de cijfers ook subjectief zijn. Ik heb het gevoel dat het stuk van Vrij Nederland is gebaseerd op onderzoeken en metingen van de afgelopen jaren. Daarmee voelt het voor mij niet als actueel en meer als een analyse van wat er de afgelopen jaren is gebeurd (iedereen is zo gefocust op de creatieve branche, maar zijn we vergeten dat er een wereldwijde crisis gaande is?!) dan een voorspelling van hoe het de komende jaren of zelfs decennia zal gaan zijn.

Verder is het goed om de feiten los te zien van de logica of perceptie. Primavera betaalt veel gages? Het laatste dat ik daarover las was dat vrijwel alle kleinere bands juist zelf moeten betalen om daar te mogen spelen. Je noemt Festival De Affaire (tegenwoordig het Valkhof Festival), dat in mijn uitvalsbasis Nijmegen wordt gehouden. Dat festival is ook in de afgelopen jaren regelmatig in het nieuws geweest wegens haar onzekere financiële situatie. Festival Folkwoods in Eindhoven slaat dit jaar over wegens geldnood. Een half uur geleden is bekend geworden dat Festival In Vervoering dit jaar niet doorgaat vanwege te weinig financiële middelen. Ik wil hiermee niet zeggen dat het allemaal kommer en kwel is, maar dat het wel uitmaakt welke kant je op kijkt. De waarheid zal in het midden liggen.

Yuri Landman zei

Dat Primavera verhaal van de VPRO is pertinent onjuist en slecht geinformeerd opgeschreven. De situatie: Band X wilde er optreden, Primavera had daar kennelijk weinig behoefte aan en vroeg om ze weg te jagen geld ipv dat het geld bood. De band trad er uiteindelijke (uiteraard) niet op. Het is dus onwaar dat er daadwerkelijk een band speelde die betaalde om er op te treden. E.e.a stond ook als reactie onder het artikel. Ik zal een paar gages opnoemen, Glenn Branca 30.000, Deathcab for Cutie 200.000 euro (!!!!), Young Marble Giants 5.000 euro. (Heb jij ooit van die laatste gehoord? Uiterst obscure 80s band). Dat zijn gages die die bands in hun 1e generatie van hun bestaan nooit gekregen hebben en zo buitensporig hoog zijn in verhouding tot de gages die ze op andere festivals krijgen dat het daardoor haalbaar wordt om er een complete tour omheen te bouwen. Er zijn veel US bands die om die reden in mei in Europa kunnen touren.
Villette Sonique is ook zo'n festival. Donau-festival, Kilbi, etc. Het zit allemaal in die maand en allen geven de hoogste gages haalbaar. Primavera spant de kroon in gage-hoogte. ATP heeft het financieel zwaar, vanwege 2 fiasco's met de Australische spin-off. Iets te grof aangepakt.

De-Affaire heeft het al jaren moeilijk, omdat er zeer lastig inkomsten te genereren zijn (gratis toegankelijk tijdens de 4 Daagse). Ze betalen artiesten een zeer redelijke gage, hoger dan de meeste gratis festivals. Het probleem bij de-Affaire is dat de stad geen subsidie wil verstrekken op dat festival en Doornroosje alles zelf bekostigd. Een schandalige zaak, maar uniek in zijn soort.

Die andere twee ken ik niet. Uiteraard valt er wel eens wat om, maar het is evident dat er meer festivals dan ooit zijn.

Dat gemekker over de crisis, komt me mijn neus uit. Ik merk geen verschil, eerder tegengesteld zelfs. Ik geloof erin dat tegencultuur een economische tegentendens heeft en niet meegolft met de bankencrisis. Dat is een gevoel waar ik geen cijfers over heb, dat moet ik er wel bij zeggen. Sinds de klad erin zit is naar mijn mening iedereen weer wat alerter en gefocused op productie ipv achterover leunen. De rotte luie appels als het MCN en de productiehuizen zijn weg. Prima ontwikkeling. Nu weer wat subsidie erin over een paar jaar en de trein kan weer door:)

Anoniem zei

Ik citeer Yuri Landman "Nirvana werd groot door het unieke zangtalent, niet door de gitaar" , wie zegt dat? Op welk onderzoek of iets dergelijks is dit in godsnaam gebaseerd anders dan jouw eigen visie. Het blijft altijd subjectief omdat het vaak een kwestie van smaak is maar je kan toch moeilijk beweren dat meneer Cobain met al zijn beperkingen zo waanzinnig goed kon zingen en daar enorm talent voor had (buiten het feit dat jij hem persoonlijk wel goed vond), laat staan dat je kunt aantonen dat het de voornaamste reden voor hun succes was. Wat overigens niks zegt over de impact en succes van de muziek van Nirvana natuurlijk. Begrijp me goed, ik vond het ook een toffe band, maar als zanger sloeg ik (subjectief als ik nu ben) Kurt Cobain niet hoog aan.

Je hebt soms goede punten, maar hier sla je de plank finaal mis, vooral omdat je een ander eerder beticht van een subjectieve instelling.

Anoniem zei

ik vergat nog iets..Als gitarist sloeg ik hem overigens ook niet hoog aan :-) Maar dat hoeft ook niet, het bleef toch een te gekke band.

Yuri Landman zei

Ik ben met je eens dat dat een zeer subjectieve zijsprong is:)

Ik vind Cobain overigens een zeer onderschat gitarist. Hij speelt zeer eigen. Niemand speelt het intro van Smell Like zoals hij het doet. Een heel merkwaardige up-stroke zit er in die slag al direct als eerste slag, die je snel over het hoofd ziet. Ga het maar eens goed luisteren en je zult merken dat je het verkeerd speelt als je het voor het eerst probeert.

De reden dat ik dat voorbeeld aanhaalde is dat ik probeer uit te leggen de gitaar een ouderwets gebruiksvoorwerp is. Vernieuwende kunst komt meestal voort uit nieuw voorhanden zijnde materialen. Fotografie -> Impressionisme, Microscoop -> schilderijen van Miro, Vliegtuig -> vogelperspectieflandschapsschilderen van Paul Klee, electrische gitaar -> rock, computer -> electronische muziek, 4 sporen Tascam (1990) -> Huiskamer Lo-fi, etc..

Als je die lijn van denken volgt, zie je dat in al die gevallen het artistieke succes vooral gelijk loopt met de opkomst van een nieuw gebruiksvoorwerp en niet 40 jaar later.

Hoezeer ik Nirvana ook waardeer is hun geluid (distortion) niets nieuws. Het enige waarmee hij vernieuwde was de hard-zacht-hard-zacht compositie. Vreemd genoeg was dat een vergeten hoekje 30 jaar lang. Enkel Gigantic van The Pixies had diezelfde opbouw een paar jaar ervoor. Cobain baseerde het ook daarop.
Wat het mijns inziens uniek maakt aan Cobain is zijn talent voor rake melodien en zijn unieke zanggeluid. Ik vind het 1 vd beste zangers ooit. Jij mogelijk niet, maar uniek in zijn geluid was hij zonder meer. Luister Negative Creep zonder muziek maar eens (te vinden op YouTube). Ik vind dat niet beperkt, eerder zeer rijk in timbre.

Ik ben met je eens dat deze bovenstaande uitleg wat theoretisch is. Liedjes als Losing My Religion, Smells Like, Song 2, 7 Nation Army (of vul zelf een andere titel in) zijn prima werken die buiten een conceptueel kader prima op zichzelf staan als tijdloze meesterwerk.

Het theoretische kader komt voort uit de geschiedenis van de klassieke muziek. Omstreeks 1940 waren alle toonladders in het 12 toonsstelsel ongeveer uitgekristalliseerd. In dat opzicht is popmuziek melodisch gezien altijd een herhaling van reeds gemaakte vormen. Het Ewbank-debacle is daar een duidelijk voorbeeld van. Geen plagiaat, per ongeluk op exact hetzelfde uitgekomen, omdat het systeem een gelimiteerde hoeveelheid melodische mogelijkheden heeft. Doordat popmuziek met nieuwe apparatuur werkt is het in timbre echter niet gelimiteerd tot dusver. En het is vocale muziek en onderdeel van een tegencultuur, wat het in een uniek kader plaatst naast al het violen- en pianogedoe wat er voor 1940 geproduceerd is. Het is goed om te beseffen waarin de vernieuwing ligt en welk onderdeel een fraaie kopie/variant is van reeds bestaande patronen.

Yuri Landman zei

Maar dit is wat al te off-topic aan het worden. Ik wil hier graag verder over praten, maar dan aan de bar in een kroeg. Online wordt dit een oneindig traject, omdat woorden altijd te kort schieten bij kunstbeschouwing.
Er is namelijk geen zwart-wit waarheid op dat vlak.

Hans zei

We gaan in de cultuur hard in de richting van the cult of the amateur. Heel veel mensen zingen anno nu de lofzang op hobbyisme, maar volgens is het de dood in de pot. Hier schreef ik dat al eens gefundeerd op.

Hans zei

Oeps. Nu met juiste link.

Yuri Landman zei

Hans,

Dit is een oud verhaal dat je weer opvoert. Niels heeft hier al uitgebreid op gereageerd. Je kunt wel blijven klagen tegen de gratis positie van opgenomen muziek. Ik gaf al aan dat opgenomen muziek ± waardeloos is tegenwoordig. Dat lijkt me onderhand een feit waartegen via blogs niet veel te doen is. Spotify toepte nog eens over alle piraterij heen en sindsdien is het hek helemaal van de dam. Alle opgenomen muziek is zo goed als waardeloos geworden sinds Spotify. Dien een wetsvoorstel bij een politieke partij in of zo, misschien dat dat je helpt. Ik hoop niet dat je draagvlak krijgt, want ik ben erg pro piraterij en vrije muziek. Dat was ik al toen ik nog lps op cassettebandjes kopieerde.

Waar je aan voorbij gaat is dat internet naast nadelen ook voordelen heeft (jij vind gratis muziek een nadeel, ik niet, eerder een voordeel, omdat ik niet langer afhankelijk ben van de conservatieve opvattingen van de gevestigde pers).

Ik benoemde reeds als het voordeel van de communicatie, waardoor internationaliseren een stuk bereikbaarder is geworden. Mijn carriere hangt op Facebook, simpelweg omdat ik daar in contact kom met het buitenland en daar volgen concrete opdrachten uit. Zie mijn cv maar in de issuu-brochure via hypercustom.com (laatste 2 pags geeft een overzicht van mijn afgelopen 5 jaar. Projecten in NL, BE, FR, ES, CH, AU, GE, DA, SV, RU, UK en de US. Zonder internet was dat niet mogelijk geweest en was ik een obscure zolderartiest geweest met enkel wat lokale aandacht.

Dus mijn advies zou zijn, zet je bril af die scherpstelt op opgenomen muziek en richt je op live-muziek, performance, touren, t-shirts, YouTube-stunts of andere guerrilla-technieken. Het DWDD-minuutje en artikelen op 3voor12, Kindamuzik en dergelijke helpen, maar zijn daarbij allerminst prioriteit. Het gebeurt tegenwoordig online en via social media en in de zalen, niet op de koptelefoon, de radio en de stereotoren. Schokkend wellicht voor onze leeftijdscategorie, maar dat is de werkelijkheid.

Gratis aanbieden vergelijken met de Cult van de Amateur schiet erg tekort. Ik ben full time met mijn muziek bezig, heb een basisinkomen en ben bepaald geen voorbeeld van iemand die geluk heeft omdat ik meedein op de golven van de laatste trends. Er is meer dan Esmee Denters en Justin Bieber en er zijn dus ook artiesten die prima de weg vinden op internet en daar een mooie carriere mee op kunnen bouwen. Hopelijk lukt dat jou ook, dat is je gegund.

Ik begrijp dat ik erg obscuur en ongrijpbaar ben met mijn werk en dat mijn werkstijl allerminst eenvoudig te implementeren is voor andere muziekuitingnen, maar kijk bijvoorbeeld eens naar hoe Kaki King met Pink Noise scoort via YouTube. Allerminst een amateur. Ze is bijzonder en weet hoe ze dat moet tonen via een modern medium. Inderdaad gratis, maar ze verdient prima haar brood met haar werk, optreden in volle zalen. Haar opgenomen muziek is maar bijzaak. Leuk voor bij een pizza, maar het echte werk zijn haar live-optredens.

Yuri Landman zei

En aanvullend een confroterende vraag, die je niet hoeft te beantwoorden maar waarvan ik van eenieder die tegen piraterij is wel wil vragen om eens eerlijk naar zichzelf te kijken.

Als je porno kijkt, bezoek je dan xhamster, xvideos, youporn, porntube, etc. of koop je enkel dvds en/of bezoek je betaalsites of los je het op met live-shows op de Wallen?

Een gewetensvraag. Bij mij is het vermoeden dat de moraal bij die online-uiting ineens heel anders ligt dan bij muziek.

Ik hoor niemand zijn mond opentrekken over de piraterij op dat gebied. Bij muziek en boeken is het ineens een probleem. Muziek is iets hogers, porno is lagers, dus daar mag je stelen, lijkt de moraal. Dat is heel inconsequent, vergelijkbaar met homo's afkeuren/haten, maar wel lesbische porno kijken.

Dus mocht je gratis porno kijken, vind ik dat prima, maar dan moet je wel consequent zijn en ook tolereren dat anderen gratis muziek downloaden.

Een gelijkheidsprincipe:)

Als je braaf bent, mag je door discusieren, anders ben je nu af;)

Hans zei

Of ik "af" ben of niet, bepaal ik zelf wel. En volgens mij kunnen de pornoboeren prima hun eigen branchebelangen beschermen. Ik hou het als muzikant/journalist met je goedvinden bij mijn eigen vakgebied. Daar weet ik hopelijk genoeg van om er zo nu en dan iets zinnigs over te zeggen.

Het heeft weinig zin om je hier uitgebreid van repliek te dienen. Dan val ik in herhaling en loopt het blog van Niels onder...

Je kunt mijn artikel op FRNKFRT lezen, mijn stuk in de Volkskrant uit september 2012, of dit stuk van Auke Hulst, ook verhelderend.

Feel free to agree or disagree.

Overigens, het feit dat Niels in een eerdere discussie op mij gereageerd heeft, betekent niet dat het pleit dan per definitie beslecht is. Volgens mij kwam uit die laatste discussie naar voren dat ik het rationele gelijk aan mijn kant had. Wat Niels doet is meerennen met de bal zoals hij nu rolt. Dat kun je ook een gelijk noemen. Ik noem dat pragmatisme en neem het hem niet kwalijk.

Ik probeer ook te kijken naar waar we over 20 jaar staan. Als dat vergezicht niet bevalt, moet je nu bijsturen. Dan volstaat meerennen met de bal niet.

Een punt wil ik nog wel noemen. De canon van de muziek, de muziek de duizenden nummers die we met zijn allen dagelijks horen, bestaat uit opgenomen muziek. Daar is door componisten en muzikanten op gezweet om het zo goed mogelijk uit te voeren. Live is meestal herkauwen en onder minder ideale omstandigheden een mindere versie ten gehore brengen. Objectief minder creatief. Er is live de charme van de energie, de massaliteit en het moment. Maar de samengebalde creativiteit zit toch echt in het schrijven en opnemen van liedjes en albums. In jouw ideale gratis wereld waren talloze mooie liedjes aan onze neus voorbij gegaan, eenvoudig omdat muzikanten dan, gedwongen door de economische realiteit, loodgieter waren geworden, of timmerman.

Ik had dat een enorme verarming gevonden.

Yuri Landman zei

Je hebt vreemde opvattingen over objectief en valt in herhaling over dat opgenomen meer creatief is. Theater is ook minder, want de film is beter kennelijk. Prima als dat je beleving is, ik heb daar andere ideeen over, zo ook over live-muziek, lees mijn artikel over Rhys Chatham maar eens. Dat effect ontstaat enkel bij hoog volume en meerdere bronnen en is niet na te bootsen in een hi-fi huiskamer setting met een bassbox en wat tweeters. Maar om het goed te begrijpen moet je wel iets over cognitie en natuurkunde weten. Ik weet niet of dat je achtergrond is. Pittige materie en eigenlijk enkel te begrijpen als je het ooit meegemaakt hebt.

Ik heb je artikelen gelezen en vind ze niet van deze tijd, net als Niels dat ook niet vond. Niet visionair voor over 20 jaar, maar 20 jaar terug in de tijd.

Ah de 'pornoboer' moet het zelf opknappen en jij bepleit ongelijkheid en een uitzonderingspositie, want je bent een muzikant. Bijzonder. We zijn ongeveer klaar dan. Ik vind dat een oneerlijke mentaliteit.

Hans zei

Dat je het niet met me eens bent snap ik. Prima. Maar maak niet steeds iets anders van wat ik zeg. Ik heb niets gezegd over andere takken van sport. Ik bepleit ook geen uitzonderingsposities, niet voor componisten en niet voor pornoregisseurs. Als journalist/muzikant ben ik alleen logischerwijs in eerste instantie geinteresseerd in de effecten op mijn eigen vakgebieden. Daar ligt mijn ervaring en heb ik wat meer kennis van.

Je opmerking over Chatham snap ik trouwens niet helemaal. De effecten op het publiek van live muziek onderschrijf ik namelijk. Maar het effect op het publiek staat los van het creatieve gehalte van de daad van voortbrenging, nietwaar. Je weerlegt mijn punt dus niet, je hebt het over iets anders.

Maar goed.

Ik ben blijkbaar alleen van deze tijd als ik ongeclausuleerd halleluja kraai...

Mocht je nog door willen discussieren, stuur me dan even een mailtje.

Yuri Landman zei

Mbt Chatham. Zijn werk alsook dat van LaMonteYoung (De dreamhouse installatie in NYC) kunnen enkel bestaan in een live-setting. Opgenomen werken die stukken niet.

Dreamhouse is bijv een installatie met een grote hoeveelheid speakers die allen verschillende tonen uitzenden die zich harmonisch tot elkaar verhouden. Doordat je in de zaal loopt, hoor je een specifiek akkoord. Iemand verderop hoort een ander akkoord. De wandeling bepaalt dus de compositie.

Dat is een behoorlijk creatieve live situatie. Chatham's G3 is anders maar werkt ook enkel in een live setting. Mijn long string installatie werkt ook enkel live vanwege de combinatie met het visuele. Het werk van Harry Partch idem dito. De opgenomen varianten zijn in al die gevallen juist een verarmd compromis.

Er bestaat ook nog het begrip Gesamptkunstwerk waarbij muziek slechts 1 onderdeel van een groter geheel kan zijn.

Stellen dat opgenomen muziek het summum van creativiteit is en live slechts een verarmde nabootsing is, gaat dus lang niet voor elk werk op. Het is slechts jouw individuele interpretatie van wat creatief ultiem is en mogelijk is dat ook zo voor jouw eigen muziek. Dat kan heel goed zo zijn, maar het is geen algemeenheid. Er zijn uitzonderingen. Kaki King is er ook zo één vanwege de combinatie met haar presentatie.

Maar dit is wat off topic, slechts ter uitleg aan jou.

Hans zei

Ik weet wat je bedoelt. Je hebt het over een (kleine) stroming waar de muziek live eigenlijk pas echt tot stand komt. Prima. Ik heb het over de 99% situaties waarin orkesten en bands een vooraf bedacht lied/stuk ten gehore brengen dat eerder al is opgenomen, waarbij vaak dagen per nummer in arrangeren, opnemen en mixen zijn gaan zitten. In dat geval is live een herhaling van zetten onder minder dan ideale omstandigheden.

Waarbij, zoals ik schreef, live de charme heeft van het fysiek voelen van de geluidsdruk, de massaliteit, en sense of occassion (nabijheid van de band). Dat zijn echter effecten en heeft niet zoveel van doen met het scheppingsproces (de creatieve daad) an sich.

Mijn punt is dat het verkeerd is om het creatieve proces economisch onrendabel te maken en alleen het opvoeren (herhalen) van het kunstje geld op te laten leveren. Uiteindelijk jaag je daarmee mensen weg die geinteresseerd zijn in het creatieve aspect. Daar zit de verarming dus.

Ik begrijp dat je muziek maakt in een vrij bijzondere (kleine) niche waarin het optreden een soort scheppingsdaad is, maar ik neem aan dat je het bovenstaande punt toch wel kunt onderschrijven?

Yuri Landman zei

Nee, ik geloof niet in de verarming door het wegvallen van inkomsten uit opgenomen muziek.

Het creeren gebeurt ook al voor de opname thuis op de bank en in de oefenruimte en daar verandert bijv. al niets aan.

Daarnaast is het anno 2013 mogelijk om met 1 cond. mic, een interface en een computer een prima album op te nemen. Kost allemaal geen drol meer, maar dat wordt even verzwegen door klagers.

Vroeger moest je daar een studio voor inhuren. Het argument dat kosten gedekt moeten worden door verkoop van cds is dus maar deels waar. Mijns inziens investeer je niet goed door tegenwoordig nog de studio in te gaan ipv zelf dingen aan te schaffen. Dat kan als je goed verkoopt, anders is het naar mijn mening waanzin. Maar ik ben van de lo-fi-cultuur, dus wellicht kijken andere muzikanten daar anders tegenaan. Mijn portemonnee gaat er in ieder geval niet aan, vanwege de koers die ik met opnemen volg. Zodoende is het ook geen probleem dat mensen mijn muziek gratis kunnen luisteren.

Yuri Landman zei

Mijn advies blijft, zet vooral een andere pet op. Van klagen word je niet succesvol. Mensen vinden mensen die lachen en een positieve kijk hebben op zaken frisser. Dan word je meer gegund op termijn. Erg mindful-hippie-gebabbel, maar het werkt wel. Niels begrijpt dat erg goed, middels dit blog.

Dat kun je meewaaien noemen, maar dat vind ik wat negatief en veroordelend.

'Amazing' is een erg prettig woord als je in de VS bent. Wordt alles een stuk vrolijker door wat weer tot nieuwe dingen stimuleert:)

Hans zei

Wat jij steeds "klagen" noemt, noem ik met kritische zin naar dingen kijken. Als die kritische zin ontbreekt drijf je alleen mee en kom je niet op het idee dat dingen ook anders kunnen (worden) en dat je daar zelf eventueel een rol in kunt spelen.

Voor de tigste maal: ik veeg de voordelen niet onder het tapijt. Het nieuwe album van de band waarin ik zit is deels in eigen studio opgenomen, deels op laptop (zanger thuis), en deels in een echte studio (de drums). Dat is goedkoper, inderdaad. Ik erken ook de digitale voordelen. Dat het economische proces gecorrumpeerd is en waarom vind ik een nadeel. Daarom plaatste ik de link naar het stuk van Auke.

Wel is door de opkomst van het hobbyisme en het krimpen van de budgetten de geluidskwaliteit van albums hard achteruit is gegaan. Dat is niet zozeer de schuld van de apparatuur, wel van de loudness war en het feit dat engineeren/mixen een ambacht is, dat niet iedereen zomaar onder de knie heeft of kan krijgen.

Ik veroordeel het feit niet dat mensen meerennen met de nieuwste trend. En tuurlijk oogt dat sympathiek. Ik denk wel dat marketeers per definitie niet anders kunnen. Wie de trends bevecht en wat te verkopen heeft faalt immers per definitie.

Ik denk meer als politicus. Ik vind creativiteit een exclusief menselijke eigenschap. In een maatschappij die automatiseert en steeds verder automatiseert is het niet slim om mechanismen te tolereren die de economische basis onder creativiteit wegvreten.

Ik vind ook dat we onze cultuur niet genoeg beschermen, door alles te zeer langs de meetlat van economisch rendement te leggen. Gemak en monetair rendement zijn in intellectuele en maatschappelijke zin uiteindelijk duurkoop. En ik vind ook dat mensen (paradoxaal genoeg) ondanks de enorme stroom informatie die permanent snel toegankelijk is steeds minder begrijpen en weten.

Is het je wellicht ook opgevallen dat anti-intellectualisme tegenwoordig in zwang is? Zie onze premier die oppervlakkigheid predikt en met zijn sympathieen voor het platste vermaak kokketeert.

Als alles nu "amazing" is accepteer je dat we via de glijdende schaal (alle kleine weinig opvallende dagelijkse veranderingen tellen uiteindelijk over decennia flink op) naar een maatschappij gaan waarin het bedrijven goed uitkomt dat mensen onmondig en onnozel zijn en we onze cultuur hebben laten verpieteren. Waarom zou je immers dan nog een ruk aan het stuur geven?

Wat mij betreft kan er niet genoeg kritische zin genoeg zijn. Ik wou dat er in het onderwijs wat meer nadruk werd gelegd op zelf nadenken en begrijpen.

Alles wat ik nu zeg, moet je dus in de context zien van waar ik denk dat we naartoe gaan. Ik vraag me af of andere mensen daar wel voldoende bij stil staan...

Maar laten we er een punt aan breien. Ik denk niet dat we het met elkaar eens gaan worden.

Yuri Landman zei

Prima met dat breien, ik kan je inderdaad niet erg volgen in je redenatie e we hebben het meeste reeds uitgewisseld.

Prettige dag!